Εγώ αν και απο την Αθήνα μόνο που βλέπω αυτό το σχέδιο-πρόταση του κ. Σαντιάγκο Καλατράβα θυμάμαι, θέλω και ΔΕΝ ΘΕΛΩ, (με κεφαλαία για να τονίσω που βρίσκομαι συναισθηματικά) το αίσχος του Ο.Α.Κ.Α.
Ούτε θέλω να φανταστώ πόσο στοίχησε αυτό το τερατούργημα με όλα τα συνοδευτικά τερατουργήματα, αλλά ξέρω πόσο μας στοιχίζει η συντήρησή του, μια και όλα αυτά τα τόξα πιάνουν απίστευτη βρώμα αλλά το ίδιο ισχύει και για την οροφή του Ολυμπιακού Σταδίου… Περνάω καθημερινά με τον Ηλεκτρικό και τα βλέπω: σιδερα, σίδερα και πάλι σίδερα.
Απορώ τι τον θέλατε αυτόν τον τύπο που τι κάνει; Συνεχίζει αυτό που κάνουν και έκαναν και άλλοι “μοντέρνοι”: Να μας πείθει με τα έργα του και τις προτάσεις του ότι η αρχιτεκτονική πέθανε. Κέρδος και μόνο κέρδος.
Πόσο λυπάμαι για το στενό ορίζοντα ορισμένων ανθρώπων… Το να χαρακτηρίζει κανείς το ΟΑΚΑ “αίσχος” και “σίδερα, σίδερα και πάλι σίδερα” είναι σαν να περιγράφει τα αρχαία μνημεία σαν “μάρμαρα, μάρμαρα και πάλι μάρμαρα” και τα παραδοσιακά ή νεοκλασικά οικήματα σαν “κεραμίδια, κεραμίδια και πάλι κεραμίδια”. Όλα τα αρχιτεκτονικά δημιουργήματα κατασκευάζονται από κάποιο υλικό, ποιο είναι το πρόβλημα; Όλα τα κτήρια θέλουνσυντήρηση, ποιό είναι το πρόβλημα; Το γεγονός ότι το ΟΑΚΑ αποτελεί αρχιτεκτονικό τοπόσημο για την Αθήνα που θα το πλημμύριζαν χιλιάδες επισκέπετες ΚΑΙ από το εξωτερικό (όπως το αντίστοιχο συγκρότημα του Μονάχου ακόμα και σήμερα, 37 χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1972) αν οι ανάξιοι και παθολογικά ηλίθιοι κυβερνώντες μας το άνοιγαν στο κοινό, είναι αδιαμφιβήτητο δεδομένο. Δεν είδα να σχολιάζει ο κύριος που προηγήθηκε την αρχιτεκτονική των υπόλοιπων Ολυμπιακών Ακινήτων, που έγιναν με μελετοκατασκευές, και είναι από μέτρια έως απλά ανεκτή. Σχέδια του Καλατράβα αποτελούν στολίδια για όλες τις πόλεις του κόσμου όπου κατασκευάστηκαν, αλλά προφανώς κάποιοι θέλουν εμείς εδώ στην Ελλάδα να ομφαλοσκοπούμε αενάως για την πίσω αυλή της κυρα-Μαριγώς με τον βασιλικό και το γεράνι άσχετα με την κλίμακα (μικρή, μεσαία ή μεγάλη) που πρέπει κάθε φορά να αντιμετωπίσουμε και άσχετα με την οργάνωση του χώρου και τις λειτουργίες που πρέπει να φιλοξενήσει. Κρίμα για την αισθητική μας και την ευφυία μας. Κρίμα για τον νεο-επαρχιωτισμό, την εμπάθεια και την μηδενιστική μοιρολαγνεία των μοντέρνων Σαβοναρόλα, των γκόμπλιν και των Μόρλοκς των πόλεων και της σκοτεινής δήθεν “ποιητικής” τους που, είτε με λόγια είτε με αφίσες είτε με μολότοφ, καταστρέφουν αυτό που θα έπρεπε να αγκαλιάζουν και να συνδιαμορφώνουν: το ζωντανό ιστό των πόλεων. Αλλού η ποιότητα της αρχιτεκτονικής είναι κοινωνικό αγαθό, πάγιο κοινωνικό κεφάλαιο, στοιχείο κοινωνικής δικαιοσύνης, ποιότητας ζωής. Εδώ Ο,ΤΙ και να χτιστεί, Ο,ΤΙ και να προταθεί θα εισπράξει μόνο γκρίνια, γκρίνια, γκρίνια και ψευτο-διανουμενίστικα βαρύγδουπα σχόλια από τα γνωστά-άγνωστα κουρασμένα παλικάρια της “γενιάς του Πολυτεχνίου” που θεωρητικολογούν υπέρ της αναστύλωσης της δεξιάς πέτρας πιθανής βυζαντινής κρήνης στην Παλιοβούνα της Άνω Τρεχαγυρευοπουλίας (δεν κάνω πλάκα, η ιστοσελίδα των greekarchitects πρόσφατα είχε αφιέρωμα στις… γλάστρες!!!)και βρίσκουν ΤΑ ΠΑΝΤΑ κιτς αντί να προτείνουν ΚΑΤΙ για τις πόλεις μας που καταρρέουν, για τον υπέροχο περίπατο του Πικιώνη προς του Φιλοπάππου στην Αθήνα (που υμνούν, υποτίθεται) που έχει χορταριάσει και κοντεύει να διαλυθεί, για την κληρονομιά του μοντερνισμού (‘30-60′) που υποβαθμίζεται, ερειπώνεται και αγνοείται. Μόνο η βερικοκί πανούκλα της μεζονέτας προελαύνει ακάθεκτη, χάρη και σε σχόλια όπως το προηγούμενο. Κρίμα, κρίμα και πάλι κρίμα…
Το να χαρακτηρίζεις σίδερα και πάλι σίδερα το ΟΑΚΑ δεν έχει καμία σχέση με τα νεοκλασικά αριστουργήματα που μόνο κεραμίδια και πάλι κεραμίδια δεν είναι.
Αυτά που λες για επαρχιωτισμούς μάλλον στους οπαδούς του δήθεν μοντέρνου να τα πεις. Εγώ κατά πρώτον επαρχιώτης δεν είμαι, δεν είμαι οπαδός καμίας ομάδας ή “γενιάς” ή και κόμματος. Δεν μου αρέσει να ανήκω σε ομάδες αλλά μου αρέσει όμως να αναγνωρίζω τι είναι αρχιτεκτονική ή μάλλον τι ήταν αρχιτεκτονική. Επίσης δεν μου αρέσει να τοποθετούν σε ομάδες!
Αρχιτεκτονική ήταν τα νεοκλασικά που υπήρχαν σε όλες τις πόλεις μας. Η γλάστρα που τόσο περιφρονητικά αναφέρεις κάποτε στόλιζε αυλές που έπαιζαν παιδιά, κάποτε περπατούσες και έβλεπες ανοικτούς δρόμους χωρίς τα άθλια αυτοκίνητα που μας έπνιξαν. Αυτοί οι επαρχιώτες με τον επαρχιωτισμό τους έκαναν τις πόλεις έτσι με βρώμα πολυκατοικία και χορταριασμένους περίπατους…σχεδόν ανύπαρκτους.
Όταν λοιπόν δεν με γνωρίζεις δεν μπορείς να με τοποθετείς με ομάδες και ομαδούλες που ούτε θέλω να βλέπω και να ακούω.
Εκεί που η αρχιτεκτονική είναι αγαθό, ποιότητα ζωής και πολιτισμός δεν έχει ούτε προκάτ, ούτε γυψοσανίδα, ούτε τζαμαρίες αλλά ούτε και τόξα Καλατράβα… Έχει νεοκλασικά, πράσινο, αστικές συγκοινωνίες πλήρως ανεπτυγμένες, και ιστορικά κτίρια διατηρημένα και όχι εγκαταλειμμένα ή γκρεμισμένα. Σε αυτές τις πόλεις δεν πήγε ένας Καλατράβα και τους έπιασε κορόιδα, ούτε αντέγραψαν τους άθλιους ουρανοξύστες από τις ΗΠΑ όπως κάνανε οι πολιτικοί μας τις δεκαετίες 60-70…
Αν θέλεις να μας πεις από αρχιτεκτονική δες τα θαύματα που έκανε ο Γκαουντί, δες τους οπαδούς του νεοκλασικισμού που ακόμη και σήμερα σαν ρυθμός θεωρείται ο καλύτερος…
Ελπίζω σύντομα να ταξιδέψεις στο εξωτερικό να δεις τι πάει να πει αρχιτεκτονική και ποιότητα ζωής αλλά και να μάθεις να καταλαβαίνεις τα σχόλια των άλλων πριν τους καταχωρήσεις σαν οπαδούς της μεζονέτας, των μεταλοκατασκευών ή οποιασδήποτε άλλης ομάδας που νομίζεις.
Κύριε Αλέξη,
επειδή ούτε εμένα μου αρέσει να με σχολιάζουν χωρίς να με γνωρίζουν , θα ήθελα να σας πληροφορήσω ότι έχω σπουδάσει και έμεινα μόνιμα στην Ιταλία για 6 χρόνια και την έχω γυρίσει σχεδόν ολόκληρη, είμαι 27 χρονών και αγροτικός γιατρός. Τις πατερναλιστικές λοιπόν συμβουλές να ταξιδέψω στο εξωτερικό μπας και ανοίξουν οι ορίζοντές μου τις επιστρέφω στον αποστολέα. Αν θέλετε να εκλάβετε το προηγούμενο σχόλιό μου της 8/6/09 σαν προσωπικό απέναντί σας, αυτό είναι δικό σας πρόβλημα. Εγώ αναφερόμουν στην ΛΟΓΙΚΗ και τη ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ που εξέφραζε το δικό σας σχόλιο και που (δυστυχώς) χαρακτηρίζει πολύ κόσμο σε αυτή τη χώρα, όπως και τις ομάδες ατόμων που ανέφερα. Ο “επαρχιωτισμός” δεν εξαρτάται από τη γεωγραφική προέλευση, όλοι μας από επαρχία καταγόμαστε. Είναι, δυστυχώς, ριζωμένος ΤΡΟΠΟΣ ΣΚΕΨΗΣ και στάσης απέναντι στα πράγματα. Και ακριβώς επειδή έχω ζήσει (στον Βορρά) μιας σημαντικής ευρωπαϊκής χώρας, ξέρω τι σημαίνει διατήρηση του ιστορικού κέντρου, θετικά και αρνητικά αποτελέσματα των οργανωμένων σχεδίων λαϊκής στέγασης από τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70, γειτονιά, πάρκο, πράσινο και αστικός πολιτισμός. Ξέρω τι σημαίνουν σημαντικά projects δημοσίων έργων, εμβληματικών κτηρίων, μουσείων, χώρων μουσικής, ανάπλασης και αναβάθμισης ολόκληρων υποβαθμισμένων περιοχών, με την υπογραφή των μεγαλύτερων σύγχρονων αρχιτεκτόνων του κόσμου. Δεν περιμένω να τα μάθω από εσάς, ευτυχώς. Στην Ιταλία ο Καλατράβα σχεδίασε και κατασκεύασε γέφυρα πάνω από το Canal Grande της Βενετίας (!) και γέφυρα της σιδηροδρομικής γραμμής υψηλών ταχυτήτων πάνω από τον μεγαλύτερο αυτοκινητόδρομο της χώρας, στο ίδιο περίπου ύφος με το ΟΑΚΑ και την πεζογέφυρα της Μεσογείων-Κατεχάκη. Κι εκεί κορόιδο τους έπιασε; Αν ξέρετε να έχει κατασκευαστεί κάποιο άλλο αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα στην Ελλάδα μετά το 1965 που να αξίζει τόσο και που να αποτελεί τοπόσημο για τη χώρα και την πόλη της Αθήνας όσο θα μπορούσε να αποτελεί το ΟΑΚΑ, να μου το πείτε να το μάθω κι εγώ ο “αταξίδευτος”. Ίσα-ίσα, με τους μεγάλους, ανοιχτούς ΔΗΜΟΣΙΟΥΣ χώρους, τις χαράξεις διαδρομών, τη χρήση του νερού, τις καμπύλες, τους περιπάτους, τις “οργανικές”, φωτεινές, “ιπτάμενες”, εμπνευσμένες από το ανθρώπινο σώμα μορφές των στεγάστρων του, το ΟΑΚΑ αποτελεί ίσως το μόνο οργανωμένο “σύγχρονα νεοκλασικό”, αν μου επιτρέπεται η έκφραση, σημείο της πόλης.
Επειδή όμως μπερδεύετε άσχετα με το θέμα πράγματα, θα σας απαντήσω ένα προς ένα:
1) Κανείς δεν περιφρόνησε τη γλάστρα. Έχω κι εγώ πολλές. Απλά αμφιβάλλω για το κατά πόσο θα έπρεπε να αποτελεί κύριο θέμα εναχόλησης του επίσημου διαύλου έκφρασης των αρχιτεκτόνων της χώρας, ενώ οι πόλεις εξακολουθούν να χτίζονται/καταστρέφονται ερήμην τους. Σίγουρα θα υπάρχουν πιο σοβαρά θέματα που θα μπορούσαν να τους απασχολήσουν: το μέλλον της πόλης, διαγωνισμοί και προτάσεις για δημόσιο χώρο και επεμβάσεις ανάπλασης μεγάλης κλίμακας… Λέω τώρα, δεν είμαι και σίγουρος…
2) Η Βαρκελώνη δεν είναι μόνο Γκαουντί. Είναι ένα πεδίο έκφρασης όλων των σύγχρονων αρχιτεκτονικών ρευμάτων. Και το 1992 η ίδια πόλη ανέγειρε στο θαλάσσιό της μέτωπο 2 ουρανοξύστες, αν το έχετε παρατηρήσει εσείς ο πολυταξιδεμένος. Μακάρι να είχαμε ανακτήσει κι εμείς έτσι το θαλάσσιο μέτωπο κι ας είχε και “κακούς” ουρανοξύστες. Σε πόλεις όπως η Βαρκελώνη ΣΕΒΟΝΤΑΙ ΟΛΗ την αρχιτεκτονική (κι αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά μας με την υπόλοιπη Ευρώπη), από την προϊστορία ως το 2009 μ.Χ. που λέει ο λογος, δεν εξιδανικεύουν κάποιο ρεύμα/περίοδο και δαιμονοποιούν άλλα. Το ίδιο ισχύει και για τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Δεν έχουν φυσικά μόνο “νεοκλασικά” όπως εσείς θα έχετε σίγουρα παρατηρήσει στα πολυάριθμα ταξίδια σας. Έχουν εκπληκτικά ιστορικά κέντρα με υπηρεσίες και μέσα μεταφοράς αλλά έχουν και περιφέρειες που φιλοξενούν από σύγχρονες οικιστικές μονάδες μέχρι και ουρανοξύστες. Και όχι μόνο. Στην Πράγα, με ένα από τα ωραιότερα ιστορικά κέντρα στον κόσμο, βρίσκεις το “Σπίτι που χορεύει” του Frank Gehry .
3) Άρα λοιπόν, αυτοί στους οποίους προφανώς αναφέρεστε και οι οποίοι φταίνε για την κατάντια της Αθήνας είναι τα “παιδιά του λαού”, οι (μικροί και μεσαίοι κυρίως) έλληνες ΕΡΓΟΛΑΒΟΙ, εντελώς ξεχωριστή κατηγορία στα παγκόσμια ανθρωπολογικά χρονικά, και το σύστημα της ΑΝΤΙΠΑΡΟΧΗΣ. Αυτά κατέστρεψαν τις ελληνικές πόλεις. Ούτε το υλικό (σκυρόδεμα, μέταλλο ή γυαλί), ούτε το αρχιτεκτονικό ύφος του μοντερνισμού. Φταίει ο συντελεστής κάλυψης, η αδιαφορία μας για το δημόσιο χώρο και για την αρχιτεκτονική κληρονομιά οποιασδήποτε περιόδου, η έλλειψη ρυμοτομίας, σχεδιασμού και η πολιτική επιλογή των ηγετών των δεκαετιών της ανάπτυξης να υποστηρίξουν το αυτοκίνητο αντί για την ανάπτυξη των μέσων σταθερής τροχιάς, τόσο αστικών όσο και υπεραστικών.
4) Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο τα (πανέμορφα) νεοκλασικά. Είναι η δομική, μορφολογική και λειτουργική πλαισίωση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και αναγκών ΣΕ ΚΑΘΕ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ που εκφράζεται με το στυλιστικό ιδίωμα της κάθε περιόδου. Από πάντα υπήρχαν διαφορετικές λειτουργίες σε όλες τις πόλεις, όχι μόνο η οικιστική. Δημόσιοι χώροι, ναοί, χώροι συνεύρεσης, κατανάλωσης, πανεπιστήμια, ιδρύματα υπήρξαν και πριν το νεοκλασικισμό και, φυσικά, συνέχισαν να υπάρχουν και μετά. Και οι διαφορετικές λειτουργίες γεννούν διαφορετικές κλίμακες μεγεθών και επεμβάσεων. Κάθε αρχιτεκτονική, σε όποιο στιλ/περίοδο και αν ανήκει, μπορεί να είναι ποιοτική, λειτουργική και να μεταδίδει ένα αισθητικό μήνυμα ή να είναι αντιαισθητική, άσχημα ενταγμένη και αποτυχημένη για τη λειτουργία που της ανατέθηκε. Η αρχιτεκτονική είναι οργάνωση του χώρου, ογκοπλασία, πυκνώσεις και αραιώσεις λειτουργιών, ρευμάτων κίνησης, οπτικών φυγών. Γνωρίζετε το κίνημα του μοντερνισμού και τους αρχιτέκτονές του ανά τον κόσμο; γνωρίζετε τους εκπροσώπους του στην Ελλάδα; Τα “Ξενία” της δεκαετίας του ‘60 τα έχετε δει; Σοβαρά ισχυρίζεστε ότι την Αθήνα κατέστρεψαν τα (μετρημένα στα δάχτυλα) ψηλά κτήρια, που όλα τους μάλιστα υπογράφονται από επιφανείς έλληνες αρχιτέκτονες όπως ο Ι. Βικέλας και όχι η μάζα των αναρίθμητων “ανώνυμων” πενταόροφων κτήριων του μέσου έλληνα εργολάβου; Δεν μπορώ να πιστέψω κάτι τέτοιο. Εκτός αν με το “ουρανοξύστες” εννοείτε τα 3όροφα και 4όροφα “γυάλινα” κτήρια της Κηφισίας.
Δυστυχώς για όλους μας, η εποχή που ευαγγελίζεστε, όταν τα παιδιά έπαιζαν σε άδειους χωματόδρομους μπροστά σε νεοκλασικά έχει περάσει ανεπιστρεπτί. (Αν και μάλλον σε χωματόδρομους μπροστά από προσφυγικά φτωχόσπιτα που καμία σχέση δεν είχαν με το ελληνικό νεοκλασικό ιδίωμα έπαιζαν τα περισσότερα, δε φαντάζομαι να σας λείπει αυτό). Ας δούμε τώρα πως θα μπορούν από δω και μπρος να παίζουν σε οργανωμένα, καταπράσινα πάρκα γύρω από σύγχρονες οικιστικές μονάδες (όχι βερικοκί μεζονέτες), να επισκέπτονται αθλητικούς /πολιτιστικούς πόλους όπως το ΟΑΚΑ, να δουλεύουν σε γραφεία κτιρίων όπως το “Turning Torso” του Καλατράβα στο Malmo της Σουηδίας, να επισκέπτονται εκθέσεις σε μουσεία όπως το ΜΑΧΧΙ στη Ρώμη, να επιβιβάζονται σε τρένα σε σιδηροδρομικούς σταθμούς όπως της Λιέγης στο Βέλγιο (πάλι του Καλατράβα) ή να ακούνε μουσική σε όπερες όπως του Σίδνεϊ ή όπως αυτή που θα σχεδιάσει ο Ρέντσο Πιάνο στο Φάληρο. Σε μια πόλη 4,5 εκατομυρίων κατοίκων με τις λειτουργίες που θέλει και πρέπει να έχει η Αθήνα, οι κλίμακες που θα σας άρεσαν δεν είναι πια δυνατές. Οι “επαρχιώτες” που περιγράψατε το προσπάθησαν και το αποτέλεσμα το βλέπουμε…
ΥΓ: Μιας και δεν έχω ταξιδέψει πολύ, σας θυμίζω (γιατί σίγουρα τους ξέρετε) έλληνες αρχιτέκτονες του Μοντερνισμού που (στις διάφορες εκδοχές του, όπως ο κριτικός τοπικισμός) μάς χάρισε σημαντικά και άρτια κτήρια και διαμορφώσεις τοπίου στην εποχή του. Άρης Κωνσταντινίδης: διάφορα “Ξενία”(Καλαμπάκα, Μύκονος κ.τ.λ.), Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων, Τάκης Ζενέτος: σχολείο στον Αγ. Δημήτριο, Νίκος Βαλσαμάκης: πολυκατοικία στη Βασιλίσσης Σοφίας, Προκόπης Βασιλειάδης, Εμμανουήλ Βουρέκας, Περικλής Σακελλάριος: Ακτή Αστέρα Γλυφάδας και Μεγάλη Ακτή Βουλιαγμένης, Ι. Δεσποτόπουλος κ.ά.
Σ’ αυτή τη χώρα πάσχουμε από ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΑΛΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΓΕΝΙΚΩΣ, όχι από την πολλή μοντέρνα ή τη λίγη νεοκλασική αρχιτεκτονική.
Κύριε Γιάννη φυσικά και γνωρίζω αυτούς που προαναφέρατε και δεν κατηγορώ το μοντέρνο. Μάλιστα με χαροποίησε ιδιαίτερα το γεγονός επισκευής της μπλε πολυκατοικίας στο κέντρο…
Αναφέρατε την αρχιτεκτονική “ποικιλία”, επιτρέψτε μου τον όρο, πόλεων του εξωτερικού. Σαφώς και υπάρχει. Σε μια πόλη, οποιαδήποτε πόλη, υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί ρυθμοί καθώς η εξέλιξη και το πέρας του χρόνου φέρνουν και κάποιες αλλαγές. Σε όσες πόλεις έχω πάει το έχω δει και δεν μπορώ να το αρνηθώ!
Αυτό όμως που ενοχλεί είναι ότι στην δική μας περίπτωση το 80% του ιστορικού κέντρου, και εν γένει της Αθήνας έχει “καταληφθεί” από πολυκατοικίες και “μοντέρνα” κτίσματα προϊόντα της αντιπαροχής. Πως λοιπόν μπορώ να συγκρίνω μια πόλη του εξωτερικού που έχει διατηρήσει το ιστορικό της πρόσωπο με μια Αθήνα που το έχει χάσει; Πως μπορώ να δεχτώ την περαιτέρω αλλοίωση της Αθήνας; Στην περίπτωση μας λοιπόν πρέπει να αγωνιστούμε για το παλαιό, το ιστορικό το κλασικό.
Η Πράγα, η Βιέννη, η Λισσαβόνα δεν έχουν πρόβλημα να “ενσωματώσουν” στον αστικό τους ιστό και το μοντέρνο γιατί πολύ απλά έχουν και το παλαιό το παραδοσιακό τους πρόσωπο. Δεν πήγε κανείς να χτίσει ουρανοξύστη πάνω σε νεοκλασικό, ούτε δίπλα στα νεοκλασικά έκτισαν μεταλοκατασκευές με τόξα. Αυτά έγιναν μακριά από το ιστορικό κέντρο σε νέες περιοχές. Αν πάτε, μπορεί και να το έχετε δει, στον Κεραμεικό, δίπλα στα παλαιά σπιτάκια χτίζουν πενταόροφες οικοδομές επενδυμένες με γυαλί ή με ανελκυστήρες εξωτερικούς επίσης με γυαλί! Μην μου πείτε τώρα ότι αυτό είναι φυσιολογικό και εξέλιξη. Δεν νομίζω να το πιστεύετε αυτό! Δεν είδα στην Alfama στην Λισσαβόνα να γκρέμισαν κάποιο ιστορικό κτίσμα για να φτιάξουν κάτι γυάλινο.
Για αυτόν τον λόγο ήμουν πολύ απόλυτος, και είμαι στα θέματα αυτά. Ας ήταν το κέντρο της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης αλλά και τον άλλων μεγάλων πόλεων διατηρημένο, και εκτός κέντρου μπορούσαμε κάλλιστα και για λόγους άλλων χρήσεων να κάναμε μοντέρνα κτίσματα. Ας φροντίσουμε να σώσουμε όλα τα νεοκλασικά από την κατάρρευση. Είναι το πρόσωπο μας…
Κύριε Αλέξη,
χαίρομαι ιδιαίτερα για το παραπάνω σχόλιό σας, με το οποίο σχεδόν εξ’ ολοκλήρου συμφωνώ, μιας και συμπληρώνει την αρχική σας τοποθέτηση, εμφανώς συναισθηματικά φορτισμένη και όχι ολοκληρωμένη, η οποία σας αδικούσε. Θα επιμείνω ωστόσο στην εξής απόχρωση: πρέπει να αγωνιστούμε για την προστασία ΟΛΗΣ της αρχιτεκτονικής, ΟΛΩΝ των ιστορικών περιόδων. Στο ιστορικό κέντρο κάθε πόλης τα νεοκλασικά, το αρ νουβό, ο εκλεκτισμός κ.τ.λ. τα οποία απειλούνται από την εγκατάλειψη και την κατάρρευση. Κάθε ιστορικό κτίριο πρέπει να προστατευτεί και ο δημόσιος χώρος που το περιβάλλει να αναδειχτεί. Στην περιφέρεια όμως, και σε όλα τα αστικά κενά που δεν θα αποδίδονται ως πράσινο, ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. Προγράμματα μουσείων, σταθμών μέσων σταθερής τροχιάς, αστικού εξοπλισμού, δημόσιων κτιρίων, πάρκων, σχολείων και κοινωνικών κέντρων σχεδιασμένων, επιτέλους, από αρχιτέκτονες. ΚΑΙ αυτές οι περιοχές είναι “το πρόσωπο” των πόλεών μας, εκεί ζουν και ανασαίνουν καθημερινά εκατομμύρια άνθρωποι που η ποιότητα ζωής τους υποβαθμίζεται όσο έρχονται αντιμέτωποι με την αδιάφορη, μη νοηματοδοτούμενη εξέλιξη του χώρου, ερήμην των χρηστών του.
Δυστυχώς, όμως, αυτές οι πόλεις μάς έμειναν πια. Τα νεοκλασικά που γκρεμίστηκαν εξαιτίας της αντιπαροχής και των αδηφάγων εργολάβων (χωρίς καμία απολύτως ευθύνη των “επώνυμων” μοντερνιστών αρχιτεκτόνων που τα έργα τους προσθέτουν στο κέντρο της Αθήνας, δεν αφαιρούν) δεν μπορούμε, δυστυχώς, να τα φέρουμε πίσω. Μπορούμε μόνο να σώσουμε, όπως πολύ σωστά είπατε, ΟΛΑ οσα δεν έχουν ακόμα ανακαινιστεί και, από δω κι εμπρός, να διασώζουμε πάντα ό,τι πρέπει να δισώζεται. Και, εννοείται, είναι η ίδια πανούκλα που μόλις μυρίστηκε την ευκαιρία κάνει ακριβώς το ίδιο και στον Κεραμεικό, απόδειξη για το ότι τίποτα δεν μας δίδαξε το παρελθόν. Δεν μπορεί όμως το γεγονός αυτό να αποτελεί δικαιολογία για τη μη κατασκευή σύγχρονων αρχιτεκτονικών τοποσήμων στην περιφέρεια και τα αστικά κενά. Επειδή δηλαδή οι άλλες πόλεις έσωσαν τα ιστορικά τους κέντρα και μπορούν να “ενσωματώσουν” το μοντέρνο τους πρόσωπο στον υπάρχοντα αστικό ιστό, σημαίνει πως η Αθήνα, που αλίμονο δεν το έκανε, δεν πρέπει να χτίσει τίποτα σύγχρονο και ποιοτικό από εδώ κι εμπρός; Αυτή κινδυνεύει να μετατραπεί στην ίδια νοοτροπία αρνητισμού που αντιμετωπίζουμε καθημερινά.
Γι’ αυτό ακριβώς δεν καταλαβαίνω τη στάση σας απέναντι στο ΟΑΚΑ για το οποίο μίλησα εκτενώς παραπάνω. Τίποτα το ιστορικό δεν γκρεμίστηκε εκεί, κανένα νεοκλασικό ή άλλο σημαντικό κτίσμα. Τι αλλοιώθηκε εκεί; Ποια φυσιογνωμία; Ποιος αθηναϊκός χαρακτήρας; Η τοποθεσία ήταν από τις πολύ καλές για ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό δημιούργημα. Κι όμως, οι ίδιοι γνωστοί δήθεν διανοούμενοι “ειδικοί”, “προσωπικότητες” ή ό,τι άλλο που δεν έχουν χτίσει στη ζωή τους ούτε πέργκολα αναψυκτηρίου, μίλαγαν για “φαραωνικά κατασκευάσματα ξένα προς τις… κλίμακες του αττικού τοπίου” (εννοώντας ως “αττικό τοπίο” προφανώς τη μάζα των πενταόροφων πολυκατοικιών που περιβάλλει το συγκρότημα), για “ξενόφερτες ελίτ-σταρ παγκοσμιοποιημένης δήθεν αρχιτεκτονικής”, για “ανώνυμα” κατασκευάσματα (αυτό πια κι αν είναι για γέλια) και άλλα διάφορα με τα οποία δεν θα σας κουράσω. Ούτε καταλαβαίνω σε ποια περίπτωση αναφέρεστε λέγοντας ότι “δίπλα” σε νεοκλασικά κατασκευάστηκαν μεταλλοκατασκευές με τόξα. Εδώ που τα λέμε διακρίνω στα λεγόμενά σας μια απέχθεια προς τους μεταλλικούς φέροντες οργανισμούς και τα μεταλλικά στέγαστρα γενικά, αλλά αυτό είναι δικό σας θέμα και προσωπική σας αισθητική προτίμηση και δεν έχει να κάνει με αυτό που συζητάμε. Ίσα ίσα τέτοιες δηλώσεις συντηρούν “αστικούς μύθους” τελείως αστήρικτους που αυξάνουν την αδικαιολόγητη δυσπιστία και απέχθεια των περισσότερων για την σύγχρονη αρχιτεκτονική.
Κι αυτό είναι το νόημα. Κάποιοι έχουν βαλθεί, με το θεωρητικό λόγο αλλά και τις πράξεις τους, να μας καταδικάσουν στη μιζέρια, στην ομφαλοσκόπηση, στη μοιρολατρεία. Όσο δεν ξεκαθαρίζει το τοπίο (ΤΙ μπορεί κανείς να χτίσει και ΠΟΥ, τι θα είναι πράσινο κ.τ.λ.) κι όσο οι διάφοροι αρνητιστές αλωνίζουν, τόσο για να κάνουν τη δουλειά τους οι αρχιτέκτονες που οραματίζονται σε κάθε περίοδο το καινούριο και το καλύτερο, θα το κάνουν με λάθη και θα την πληρώνουν ίσως και κάποια ιστορικά κτήρια που δεν φταίνε σε τίποτα. Και τόσο το μόνο που θα χτίζεται θα είναι πολυκατοικίες και μεζονέτες σε άσχετους χώρους (όπως ο Κεραμεικός) και σε παρθένες περιοχές και καμένες πλαγιές βουνών – ακριβώς επειδή κατά περίεργο τρόπο αυτόν τον κτηριακό τύπο (την πολυκατοικία) όλοι τον έχουν συνηθίσει και λίγο ως πολύ τον αποδέχονται, δεν “ξεχωρίζει”. ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ άλλο όμως, η μεγάλη κλίμακα, το ύψος, το φιλόδοξο ή μορφοπλαστικά πρωτότυπο κτηριακό πρόγραμμα, ακριβώς επειδή “ξεχωρίζει”, προκαλεί λυσσαλέες αντιδράσεις κι ας είναι αισθητικά αρτιότερο και μερικές φορές περιβαλλοντικά καλύτερο. Υπάρχει, ελπίζω να συμφωνείτε, μια απαράδεκτη αντίφαση σε αυτό.
Άρα λοιπόν: ΣΩΣΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ και ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ λειτουργιών, υψών και αρχιτεκτονικού ύφους για κάθε περιοχή. Δεν γίνεται η δικαιολογία της προστασίας ενός ακαθόριστου, ασαφούς πράγματος ή “παράδοσης” που πρέπει να διαφυλαχτεί – και που οι περισσότεροι “διαμαρτυρόμενοι” δεν γνωρίζουν καν τι είναι – να μας καταδικάζει στην απώλεια της εκπληκτικής προστιθέμενης αξίας, υλικής και μη, που έχει προσφέρει σε όλες τις προοδευμένες χώρες η ποιοτική σύγχρονη αρχιτεκτονική. Δείτε τα σχέδια της ομάδας “Αναμόρφωσις” για το χώρο του “Ελληνικού Κόσμου” στο Ίδρυμα Μείζωνος Ελληνισμού πίσω από την Πειραιώς ή τα σχέδια που προτάθηκαν για το νέο διεθνή εκθεσιακό χώρο του Καϊρου στην Αίγυπτο. Οι μισές χώρες του κόσμου θα σκότωναν για να χτίσουν στο έδαφός τους κάτι τέτοιο. Δείτε και το πρόσφατο παράδειγμα του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης που όσο κατασκευαζόταν σχολιάστηκε με απίστευτο τρόπο από τους γνωστούς “επαϊοντες” και τους λεξίλαγνους, βερμπαλιστικούς και ψευτο-δραματικούς αφορισμούς τους. Το μουσείο άνοιξε, έχει κυριολεκτικά ΒΟΥΛΙΑΞΕΙ από τον κόσμο, αποτελεί ένα ποιοτικότατο, γνήσια τεκτονικό οικοδόμημα, στιβαρό και ελαφρύ ταυτόχρονα, φωτεινό, λειτουργικό, με απόλυτο σεβασμό στην ανασκαφή κάτω από αυτό, που ΑΔΙΑΦΟΡΩ αν δεν συνδιαλέγεται με τη μετριότητα που αντιπροσωπεύουν οι γύρω του πολυκατοικίες. Θα μπορούσε να ήταν καλύτερο; Ίσως. Αλλά σίγουρα αποτελεί το σημαντικότερο δημόσιο κτίσμα στην Ελλάδα εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Αν είχαν οι “επαϊοντες” κάτι καλύτερο να προτείνουν ας το πρότειναν. Ποτέ δεν το κάνουν όμως και φυσικά δεν το έκαναν ούτε και τώρα. Και φυσικά, μπροστά στο γελοίο των επιχειρημάτων τους, μετά την επιτυχία του μουσείου εξαφανίστηκαν στις φωλιές τους.
Καταλαβαίνετε γιατί πρέπει να υποστηρίξουμε τη σύγχρονη αρχιτεκτονική; Γιατί κάθε άποψη ενός σκεπτόμενου ανθρώπου όπως εσείς μετράει; ΓΙΑ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΚΑΤΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ. Όπως έγραψα και πιο πάνω:
Σ’ αυτή τη χώρα πάσχουμε από ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΑΛΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΓΕΝΙΚΩΣ, όχι από την πολλή μοντέρνα ή τη λίγη νεοκλασική αρχιτεκτονική.
Συμπληρώνω λέγοντας ότι οι αρχιτέκτονες, η αρχιτεκτονική και οι αξία τους υποτιμώνται από τους περισσότερους Έλληνες, απαξιώνονται. Επειδή δεν χρειάζεται αρχιτέκτονας για να χτίσει κανείς το σπίτι του και βλέποντας τις άσχημες πόλεις στις οποίες ζουν, οι περισσότεροι, απληροφόρητοι κι αδιάφοροι, κοιτούν με μισό μάτι οποιονδήποτε χτίζει ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ. Δεν ενδιαφέρει λοιπόν κανένα η ποιότητα των κτηρίων κι οι περισσότεροι αρχιτέκτονες μέσα σε αυτό το περιβάλλον απλά διεκπεραιώνουν τη δουλειά τους σαν αγγαρεία, χωρίς φαντασία. ΚΙ ΑΥΤΟ πρέπει να αλλάξει όταν επιτέλους συνειδητοποιήσουμε την τεράστια αξία και σημασία της αρχιτεκτονικής γενικά, όταν την σεβαστούμε, κι όχι μόνο στα “συμπαθητικά” ή “παραδοσιακά” κτίσματα που συναντάμε.
Ας μου επιτραπεί και εμένα μια παρέμβαση, καθότι είμαι θερμότατος υποστηρικτής των ψηλών κτιρίων και των εν γένει “εμβληματικών” κατασκευών από γεννησιμιού μου.
Πρώτον, το ανησυχητικό όσον αφορά τους βλοσυρούς καθηγητάδες οι οποίοι από καθέδρας (δε θα ήθελα να ήμουν φοιτητής τους, γιατί πολύ απλά δε θα πέρναγα ΠΟΤΕ τα μαθήματά τους) κατακεραυνώνουν τις “φαραωνικές” διαστάσεις τω οποιονδήποτε κτιρίων, δεν είναι το ότι τις κατακεραυνώνουν αλλά το ότι ΔΕΝ προτείνουν τίποτα καινούριο. Αντε και να συμφωνούσα ίσως ότι κακώς πήγαμε με τη μία στον Καλατράβα διότι ενδεχόμενα θα υπήρχε ένα rising star το οποίο να μας έδειχνε ένα σχέδιο διαφορετικό από τα εν πολλοίς προβλέψιμα (άσχετα αν μου αρέσουν) ψαροκόκκαλα του Κατατράβα, στο οπίο δε δόθηκε (τι περίεργο-στην Ελλάδα!!!) η ευκαιρία να αναδειχτεί.
Το πρόβλημα είναι: γιατί δεν είδαμε προτάσεις από τους διαφωνούντες με τα σχέδια Καλατράβα; Γιατί μόνο πικρόχολη κριτική, άρνηση και χλεύη;
Πάμε παρακάτω:
Το σχέδιο του Καλατράβα για τη Θεσσαλονίκη ας πούμε, σε αντίθεση με το ΟΑΚΑ, ΔΕΝ μου άρεσε όχι διότι ήταν μεγάλο αλλά γιατί ΔΕΝ ταιριάζει σε μια ανοικτή Ευρωπαϊκή πόλη. Αν το δείτε καλά, σε αντίθεση με το σχέδιο του ΟΑΚΑ, ελλείπει παντελώς ο δημόσιος χώρος, από ένα σημείο στο οποίο κατ’ εξοχήν θα έπρεπε να κυριαρχεί ο ανοικτός ορίζοντας.
Κάποιες ψηλές και φουτουριστικές κατασκευές για την Θεσσαλονίκη θα μπορούσαν να γίνουν ίσως στην περιοχών του Λιμανιού και των Λαχανόκηπων, έχουν μάλιστα προταθεί και διάφορα projects για τα συγκεκριμένα σημεία.
Τρίτον, στην Αθήνα έχουμε καεί στο κουρκούτι και τώρα φυσάμε και το γιαούρτι. Και αναφέρομαι φυσικά στα ψηλά κτίρια.
Εν ολίγοις, εκείνα που χτίστηκαν επί δικτατορίας (διότι αυτά ήταν τα μόνα ψηλά στην Αθήνα. Τα περισσότερα ήταν απλά πολυκατοικίες των 15 αντί των 5 ορόφων πλην κάποιων χαρακτηριστικών εξαιρέσεων οι οποίες για τον καιρό τους (και ακόμα και για τώρα, αν τις τραβήξουμε από τα μαλλιά) στέκονται, όπως ο Πύργος Αθηνών, ο Πύργος Ατρίνα στο μαρούσι,. το κτίριο του ΟΤΕ στο Μαρούσι, το συγκρότημα “Διφρος”στο Ψυχικό. Τα μεταγενέστερα γυάλινα κλουβιά των 8 ορόφων δεν λογίζονται για ψηλά (εκτός από τον απληροφόρητο και καθοδηγούμενα τρομαγμένο Αθηναίο) και αποτελούν παραδείγματα προς αποφυγήν εφόσον σε πολλές περιπτώσεις έγιναν η αιτία ιδίως από ορισμένους κατασκευαστές, να κακολογηθούν ολόκληρες τυπολογίες κτιρίων όπως πχ τα κτίρια γραφείων τα οποία βρίσκονται ΚΑΙ αυτά (αλλά -φυσικά όχι μόνον αυτά) στην πρωτοπορία του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού.
Για αυτό δεν φταίει όμως ούτε ο κτιριακός τύπος, ούτε η χρήση των κτιρίων αλλά οι ανεμπνευστοι Έλληνες αρχιτέκτονες των γυάλινων κυβίσκων κυρίως στην Κηφισίας οι οποίοι αποτελούν με την αντιπάθεια που έχουν εμφυσήσει στην κοινωνία, την κυριώτερη αιτία που ορισμένα πράγματα δεν ε΄χουν τύχει της σωστής αποδοχής στην Ελλάδα.
Όσον αφορά την Αθήνα, αυτή είναι μια πόλη ζωντανή η οποία πρέπει και μπορεί να έχει πολλές προσωπικότητες. Αλλού μπορούμε να έχουμε χαμηλά κτίρια με ανθρώπινες κλίμακες, ιδίως σε μια άλφα ακτίνα γύρω απο την Ακρόπολη. ΔΕΝ γίνεται όμως να μην υπάρχει ΚΑΠΟΥ στην πόλη (εννοώ την ευρύτερη περιφέρεια της Αθήνας) και κάποιο σημείο αναφοράς το οποίο δεν θα έχει ΚΑΙ κάποια ψηλά κτίρια (20-40 ορόφων, παραπάνω μου φαίνεται πως μάλλον δεν χρειαζόμαστε), το οποίο να καταδεικνύει ένα πιο σύγχρονο πρόσωπο της πόλης.
Σας καλώ να συμμετάσχετε σε πλήθος συζητήσεων που λαμβάνουν χώρα σε ορισμένα sites skyscrapercity.com και ιδίως στο Ελληνικό τμήμα ( http://www.skyscrapercity.com/forumdisplay.php?f=494 ). Αν δείτε γύρψ σας, δεν υπάρχει πουθενά μα ΠΟΥΘΕΝΑ δια της βίας επιβολή μιας συγκεκριμένης ιδεολογικής ταυτότητας κτιρίων. Σεβασμός στο παλιό ναι, περιορισμός στα ιστορικά σημεία νια, όχο όμως και πλήρης απαγόρευση. Οι πόλεις είναι ζωντανά, είναι οργανικά όντα στα οποία οι απόλυτοι περιορισμοί δημιουργούν δυσπλασίες όπως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη αυτή την τσιμεντένια χολέρα που κατατρώει τα πάντα και έχουμε καταντήσει να τη θεωρούμε φυσιολογική.
ΣΥΜΦΩΝΩ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΛΑΛΙΣΑΝΤΑ!!!! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ, ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΚΑΙ, ΚΥΡΙΩΣ, ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ (ΑΦΟΥ ΑΥΤΟΙ ΚΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ – ΑΣ ΜΗ ΚΡΥΒΟΜΑΣΤΕ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΚΤΥΛΟ ΜΑΣ!!!!) ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΜΑΘΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΟΥΝ ΕΙΝΑΙ ΚΛΟΥΒΙΑ (ΛΕΣ ΚΑΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΟΤΟΠΟΥΛΑ!!!). ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΑΤΟ ΜΟΝΟ ΣΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ, ΑΛΛΑ, ΚΥΡΙΩΣ, ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ, ΟΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΔΕΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΑΝΟΗΤΟΥΣ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥΧΟΥΣ – ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΣΠΙΤΙΩΝ, ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, Ο,ΤΙ ΕΙΔΑΝ ΣΕ ΑΜΕΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ, ΑΣΧΕΤΩΣ ΑΝ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΤΟΥΣ. ΑΝ Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΔΕΝ ΑΠΟΚΤΗΣΕΙ ΠΑΙΔΕΙΑ (ΑΠΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΠΟΥΧΤΙΣΑΜΕ ΠΛΕΟΝ…), ΤΟΤΕ ΔΕ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΚΑΜΙΑ ΑΛΛΑΓΗ. ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ (..ΑΕΡΙΤΖΗΔΕΣ) ΘΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ…
Τελικά ευτυχώς ή δυστυχώς που δεν “προχώρησε” το σχέδιο Καλατράβα;
Εγώ αν και απο την Αθήνα μόνο που βλέπω αυτό το σχέδιο-πρόταση του κ. Σαντιάγκο Καλατράβα θυμάμαι, θέλω και ΔΕΝ ΘΕΛΩ, (με κεφαλαία για να τονίσω που βρίσκομαι συναισθηματικά) το αίσχος του Ο.Α.Κ.Α.
Ούτε θέλω να φανταστώ πόσο στοίχησε αυτό το τερατούργημα με όλα τα συνοδευτικά τερατουργήματα, αλλά ξέρω πόσο μας στοιχίζει η συντήρησή του, μια και όλα αυτά τα τόξα πιάνουν απίστευτη βρώμα αλλά το ίδιο ισχύει και για την οροφή του Ολυμπιακού Σταδίου… Περνάω καθημερινά με τον Ηλεκτρικό και τα βλέπω: σιδερα, σίδερα και πάλι σίδερα.
Απορώ τι τον θέλατε αυτόν τον τύπο που τι κάνει; Συνεχίζει αυτό που κάνουν και έκαναν και άλλοι “μοντέρνοι”: Να μας πείθει με τα έργα του και τις προτάσεις του ότι η αρχιτεκτονική πέθανε. Κέρδος και μόνο κέρδος.
Πόσο λυπάμαι για το στενό ορίζοντα ορισμένων ανθρώπων… Το να χαρακτηρίζει κανείς το ΟΑΚΑ “αίσχος” και “σίδερα, σίδερα και πάλι σίδερα” είναι σαν να περιγράφει τα αρχαία μνημεία σαν “μάρμαρα, μάρμαρα και πάλι μάρμαρα” και τα παραδοσιακά ή νεοκλασικά οικήματα σαν “κεραμίδια, κεραμίδια και πάλι κεραμίδια”. Όλα τα αρχιτεκτονικά δημιουργήματα κατασκευάζονται από κάποιο υλικό, ποιο είναι το πρόβλημα; Όλα τα κτήρια θέλουνσυντήρηση, ποιό είναι το πρόβλημα; Το γεγονός ότι το ΟΑΚΑ αποτελεί αρχιτεκτονικό τοπόσημο για την Αθήνα που θα το πλημμύριζαν χιλιάδες επισκέπετες ΚΑΙ από το εξωτερικό (όπως το αντίστοιχο συγκρότημα του Μονάχου ακόμα και σήμερα, 37 χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1972) αν οι ανάξιοι και παθολογικά ηλίθιοι κυβερνώντες μας το άνοιγαν στο κοινό, είναι αδιαμφιβήτητο δεδομένο. Δεν είδα να σχολιάζει ο κύριος που προηγήθηκε την αρχιτεκτονική των υπόλοιπων Ολυμπιακών Ακινήτων, που έγιναν με μελετοκατασκευές, και είναι από μέτρια έως απλά ανεκτή. Σχέδια του Καλατράβα αποτελούν στολίδια για όλες τις πόλεις του κόσμου όπου κατασκευάστηκαν, αλλά προφανώς κάποιοι θέλουν εμείς εδώ στην Ελλάδα να ομφαλοσκοπούμε αενάως για την πίσω αυλή της κυρα-Μαριγώς με τον βασιλικό και το γεράνι άσχετα με την κλίμακα (μικρή, μεσαία ή μεγάλη) που πρέπει κάθε φορά να αντιμετωπίσουμε και άσχετα με την οργάνωση του χώρου και τις λειτουργίες που πρέπει να φιλοξενήσει. Κρίμα για την αισθητική μας και την ευφυία μας. Κρίμα για τον νεο-επαρχιωτισμό, την εμπάθεια και την μηδενιστική μοιρολαγνεία των μοντέρνων Σαβοναρόλα, των γκόμπλιν και των Μόρλοκς των πόλεων και της σκοτεινής δήθεν “ποιητικής” τους που, είτε με λόγια είτε με αφίσες είτε με μολότοφ, καταστρέφουν αυτό που θα έπρεπε να αγκαλιάζουν και να συνδιαμορφώνουν: το ζωντανό ιστό των πόλεων. Αλλού η ποιότητα της αρχιτεκτονικής είναι κοινωνικό αγαθό, πάγιο κοινωνικό κεφάλαιο, στοιχείο κοινωνικής δικαιοσύνης, ποιότητας ζωής. Εδώ Ο,ΤΙ και να χτιστεί, Ο,ΤΙ και να προταθεί θα εισπράξει μόνο γκρίνια, γκρίνια, γκρίνια και ψευτο-διανουμενίστικα βαρύγδουπα σχόλια από τα γνωστά-άγνωστα κουρασμένα παλικάρια της “γενιάς του Πολυτεχνίου” που θεωρητικολογούν υπέρ της αναστύλωσης της δεξιάς πέτρας πιθανής βυζαντινής κρήνης στην Παλιοβούνα της Άνω Τρεχαγυρευοπουλίας (δεν κάνω πλάκα, η ιστοσελίδα των greekarchitects πρόσφατα είχε αφιέρωμα στις… γλάστρες!!!)και βρίσκουν ΤΑ ΠΑΝΤΑ κιτς αντί να προτείνουν ΚΑΤΙ για τις πόλεις μας που καταρρέουν, για τον υπέροχο περίπατο του Πικιώνη προς του Φιλοπάππου στην Αθήνα (που υμνούν, υποτίθεται) που έχει χορταριάσει και κοντεύει να διαλυθεί, για την κληρονομιά του μοντερνισμού (‘30-60′) που υποβαθμίζεται, ερειπώνεται και αγνοείται. Μόνο η βερικοκί πανούκλα της μεζονέτας προελαύνει ακάθεκτη, χάρη και σε σχόλια όπως το προηγούμενο. Κρίμα, κρίμα και πάλι κρίμα…
Το να χαρακτηρίζεις σίδερα και πάλι σίδερα το ΟΑΚΑ δεν έχει καμία σχέση με τα νεοκλασικά αριστουργήματα που μόνο κεραμίδια και πάλι κεραμίδια δεν είναι.
Αυτά που λες για επαρχιωτισμούς μάλλον στους οπαδούς του δήθεν μοντέρνου να τα πεις. Εγώ κατά πρώτον επαρχιώτης δεν είμαι, δεν είμαι οπαδός καμίας ομάδας ή “γενιάς” ή και κόμματος. Δεν μου αρέσει να ανήκω σε ομάδες αλλά μου αρέσει όμως να αναγνωρίζω τι είναι αρχιτεκτονική ή μάλλον τι ήταν αρχιτεκτονική. Επίσης δεν μου αρέσει να τοποθετούν σε ομάδες!
Αρχιτεκτονική ήταν τα νεοκλασικά που υπήρχαν σε όλες τις πόλεις μας. Η γλάστρα που τόσο περιφρονητικά αναφέρεις κάποτε στόλιζε αυλές που έπαιζαν παιδιά, κάποτε περπατούσες και έβλεπες ανοικτούς δρόμους χωρίς τα άθλια αυτοκίνητα που μας έπνιξαν. Αυτοί οι επαρχιώτες με τον επαρχιωτισμό τους έκαναν τις πόλεις έτσι με βρώμα πολυκατοικία και χορταριασμένους περίπατους…σχεδόν ανύπαρκτους.
Όταν λοιπόν δεν με γνωρίζεις δεν μπορείς να με τοποθετείς με ομάδες και ομαδούλες που ούτε θέλω να βλέπω και να ακούω.
Εκεί που η αρχιτεκτονική είναι αγαθό, ποιότητα ζωής και πολιτισμός δεν έχει ούτε προκάτ, ούτε γυψοσανίδα, ούτε τζαμαρίες αλλά ούτε και τόξα Καλατράβα… Έχει νεοκλασικά, πράσινο, αστικές συγκοινωνίες πλήρως ανεπτυγμένες, και ιστορικά κτίρια διατηρημένα και όχι εγκαταλειμμένα ή γκρεμισμένα. Σε αυτές τις πόλεις δεν πήγε ένας Καλατράβα και τους έπιασε κορόιδα, ούτε αντέγραψαν τους άθλιους ουρανοξύστες από τις ΗΠΑ όπως κάνανε οι πολιτικοί μας τις δεκαετίες 60-70…
Αν θέλεις να μας πεις από αρχιτεκτονική δες τα θαύματα που έκανε ο Γκαουντί, δες τους οπαδούς του νεοκλασικισμού που ακόμη και σήμερα σαν ρυθμός θεωρείται ο καλύτερος…
Ελπίζω σύντομα να ταξιδέψεις στο εξωτερικό να δεις τι πάει να πει αρχιτεκτονική και ποιότητα ζωής αλλά και να μάθεις να καταλαβαίνεις τα σχόλια των άλλων πριν τους καταχωρήσεις σαν οπαδούς της μεζονέτας, των μεταλοκατασκευών ή οποιασδήποτε άλλης ομάδας που νομίζεις.
Διαβασα και τις δυο αποψεις,αν και απολυτες και οι δυο συμφωνω εν μερει και στις δυο.
Κύριε Αλέξη,
επειδή ούτε εμένα μου αρέσει να με σχολιάζουν χωρίς να με γνωρίζουν , θα ήθελα να σας πληροφορήσω ότι έχω σπουδάσει και έμεινα μόνιμα στην Ιταλία για 6 χρόνια και την έχω γυρίσει σχεδόν ολόκληρη, είμαι 27 χρονών και αγροτικός γιατρός. Τις πατερναλιστικές λοιπόν συμβουλές να ταξιδέψω στο εξωτερικό μπας και ανοίξουν οι ορίζοντές μου τις επιστρέφω στον αποστολέα. Αν θέλετε να εκλάβετε το προηγούμενο σχόλιό μου της 8/6/09 σαν προσωπικό απέναντί σας, αυτό είναι δικό σας πρόβλημα. Εγώ αναφερόμουν στην ΛΟΓΙΚΗ και τη ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ που εξέφραζε το δικό σας σχόλιο και που (δυστυχώς) χαρακτηρίζει πολύ κόσμο σε αυτή τη χώρα, όπως και τις ομάδες ατόμων που ανέφερα. Ο “επαρχιωτισμός” δεν εξαρτάται από τη γεωγραφική προέλευση, όλοι μας από επαρχία καταγόμαστε. Είναι, δυστυχώς, ριζωμένος ΤΡΟΠΟΣ ΣΚΕΨΗΣ και στάσης απέναντι στα πράγματα. Και ακριβώς επειδή έχω ζήσει (στον Βορρά) μιας σημαντικής ευρωπαϊκής χώρας, ξέρω τι σημαίνει διατήρηση του ιστορικού κέντρου, θετικά και αρνητικά αποτελέσματα των οργανωμένων σχεδίων λαϊκής στέγασης από τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70, γειτονιά, πάρκο, πράσινο και αστικός πολιτισμός. Ξέρω τι σημαίνουν σημαντικά projects δημοσίων έργων, εμβληματικών κτηρίων, μουσείων, χώρων μουσικής, ανάπλασης και αναβάθμισης ολόκληρων υποβαθμισμένων περιοχών, με την υπογραφή των μεγαλύτερων σύγχρονων αρχιτεκτόνων του κόσμου. Δεν περιμένω να τα μάθω από εσάς, ευτυχώς. Στην Ιταλία ο Καλατράβα σχεδίασε και κατασκεύασε γέφυρα πάνω από το Canal Grande της Βενετίας (!) και γέφυρα της σιδηροδρομικής γραμμής υψηλών ταχυτήτων πάνω από τον μεγαλύτερο αυτοκινητόδρομο της χώρας, στο ίδιο περίπου ύφος με το ΟΑΚΑ και την πεζογέφυρα της Μεσογείων-Κατεχάκη. Κι εκεί κορόιδο τους έπιασε; Αν ξέρετε να έχει κατασκευαστεί κάποιο άλλο αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα στην Ελλάδα μετά το 1965 που να αξίζει τόσο και που να αποτελεί τοπόσημο για τη χώρα και την πόλη της Αθήνας όσο θα μπορούσε να αποτελεί το ΟΑΚΑ, να μου το πείτε να το μάθω κι εγώ ο “αταξίδευτος”. Ίσα-ίσα, με τους μεγάλους, ανοιχτούς ΔΗΜΟΣΙΟΥΣ χώρους, τις χαράξεις διαδρομών, τη χρήση του νερού, τις καμπύλες, τους περιπάτους, τις “οργανικές”, φωτεινές, “ιπτάμενες”, εμπνευσμένες από το ανθρώπινο σώμα μορφές των στεγάστρων του, το ΟΑΚΑ αποτελεί ίσως το μόνο οργανωμένο “σύγχρονα νεοκλασικό”, αν μου επιτρέπεται η έκφραση, σημείο της πόλης.
Επειδή όμως μπερδεύετε άσχετα με το θέμα πράγματα, θα σας απαντήσω ένα προς ένα:
1) Κανείς δεν περιφρόνησε τη γλάστρα. Έχω κι εγώ πολλές. Απλά αμφιβάλλω για το κατά πόσο θα έπρεπε να αποτελεί κύριο θέμα εναχόλησης του επίσημου διαύλου έκφρασης των αρχιτεκτόνων της χώρας, ενώ οι πόλεις εξακολουθούν να χτίζονται/καταστρέφονται ερήμην τους. Σίγουρα θα υπάρχουν πιο σοβαρά θέματα που θα μπορούσαν να τους απασχολήσουν: το μέλλον της πόλης, διαγωνισμοί και προτάσεις για δημόσιο χώρο και επεμβάσεις ανάπλασης μεγάλης κλίμακας… Λέω τώρα, δεν είμαι και σίγουρος…
2) Η Βαρκελώνη δεν είναι μόνο Γκαουντί. Είναι ένα πεδίο έκφρασης όλων των σύγχρονων αρχιτεκτονικών ρευμάτων. Και το 1992 η ίδια πόλη ανέγειρε στο θαλάσσιό της μέτωπο 2 ουρανοξύστες, αν το έχετε παρατηρήσει εσείς ο πολυταξιδεμένος. Μακάρι να είχαμε ανακτήσει κι εμείς έτσι το θαλάσσιο μέτωπο κι ας είχε και “κακούς” ουρανοξύστες. Σε πόλεις όπως η Βαρκελώνη ΣΕΒΟΝΤΑΙ ΟΛΗ την αρχιτεκτονική (κι αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά μας με την υπόλοιπη Ευρώπη), από την προϊστορία ως το 2009 μ.Χ. που λέει ο λογος, δεν εξιδανικεύουν κάποιο ρεύμα/περίοδο και δαιμονοποιούν άλλα. Το ίδιο ισχύει και για τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Δεν έχουν φυσικά μόνο “νεοκλασικά” όπως εσείς θα έχετε σίγουρα παρατηρήσει στα πολυάριθμα ταξίδια σας. Έχουν εκπληκτικά ιστορικά κέντρα με υπηρεσίες και μέσα μεταφοράς αλλά έχουν και περιφέρειες που φιλοξενούν από σύγχρονες οικιστικές μονάδες μέχρι και ουρανοξύστες. Και όχι μόνο. Στην Πράγα, με ένα από τα ωραιότερα ιστορικά κέντρα στον κόσμο, βρίσκεις το “Σπίτι που χορεύει” του Frank Gehry .
3) Άρα λοιπόν, αυτοί στους οποίους προφανώς αναφέρεστε και οι οποίοι φταίνε για την κατάντια της Αθήνας είναι τα “παιδιά του λαού”, οι (μικροί και μεσαίοι κυρίως) έλληνες ΕΡΓΟΛΑΒΟΙ, εντελώς ξεχωριστή κατηγορία στα παγκόσμια ανθρωπολογικά χρονικά, και το σύστημα της ΑΝΤΙΠΑΡΟΧΗΣ. Αυτά κατέστρεψαν τις ελληνικές πόλεις. Ούτε το υλικό (σκυρόδεμα, μέταλλο ή γυαλί), ούτε το αρχιτεκτονικό ύφος του μοντερνισμού. Φταίει ο συντελεστής κάλυψης, η αδιαφορία μας για το δημόσιο χώρο και για την αρχιτεκτονική κληρονομιά οποιασδήποτε περιόδου, η έλλειψη ρυμοτομίας, σχεδιασμού και η πολιτική επιλογή των ηγετών των δεκαετιών της ανάπτυξης να υποστηρίξουν το αυτοκίνητο αντί για την ανάπτυξη των μέσων σταθερής τροχιάς, τόσο αστικών όσο και υπεραστικών.
4) Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο τα (πανέμορφα) νεοκλασικά. Είναι η δομική, μορφολογική και λειτουργική πλαισίωση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και αναγκών ΣΕ ΚΑΘΕ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ που εκφράζεται με το στυλιστικό ιδίωμα της κάθε περιόδου. Από πάντα υπήρχαν διαφορετικές λειτουργίες σε όλες τις πόλεις, όχι μόνο η οικιστική. Δημόσιοι χώροι, ναοί, χώροι συνεύρεσης, κατανάλωσης, πανεπιστήμια, ιδρύματα υπήρξαν και πριν το νεοκλασικισμό και, φυσικά, συνέχισαν να υπάρχουν και μετά. Και οι διαφορετικές λειτουργίες γεννούν διαφορετικές κλίμακες μεγεθών και επεμβάσεων. Κάθε αρχιτεκτονική, σε όποιο στιλ/περίοδο και αν ανήκει, μπορεί να είναι ποιοτική, λειτουργική και να μεταδίδει ένα αισθητικό μήνυμα ή να είναι αντιαισθητική, άσχημα ενταγμένη και αποτυχημένη για τη λειτουργία που της ανατέθηκε. Η αρχιτεκτονική είναι οργάνωση του χώρου, ογκοπλασία, πυκνώσεις και αραιώσεις λειτουργιών, ρευμάτων κίνησης, οπτικών φυγών. Γνωρίζετε το κίνημα του μοντερνισμού και τους αρχιτέκτονές του ανά τον κόσμο; γνωρίζετε τους εκπροσώπους του στην Ελλάδα; Τα “Ξενία” της δεκαετίας του ‘60 τα έχετε δει; Σοβαρά ισχυρίζεστε ότι την Αθήνα κατέστρεψαν τα (μετρημένα στα δάχτυλα) ψηλά κτήρια, που όλα τους μάλιστα υπογράφονται από επιφανείς έλληνες αρχιτέκτονες όπως ο Ι. Βικέλας και όχι η μάζα των αναρίθμητων “ανώνυμων” πενταόροφων κτήριων του μέσου έλληνα εργολάβου; Δεν μπορώ να πιστέψω κάτι τέτοιο. Εκτός αν με το “ουρανοξύστες” εννοείτε τα 3όροφα και 4όροφα “γυάλινα” κτήρια της Κηφισίας.
Δυστυχώς για όλους μας, η εποχή που ευαγγελίζεστε, όταν τα παιδιά έπαιζαν σε άδειους χωματόδρομους μπροστά σε νεοκλασικά έχει περάσει ανεπιστρεπτί. (Αν και μάλλον σε χωματόδρομους μπροστά από προσφυγικά φτωχόσπιτα που καμία σχέση δεν είχαν με το ελληνικό νεοκλασικό ιδίωμα έπαιζαν τα περισσότερα, δε φαντάζομαι να σας λείπει αυτό). Ας δούμε τώρα πως θα μπορούν από δω και μπρος να παίζουν σε οργανωμένα, καταπράσινα πάρκα γύρω από σύγχρονες οικιστικές μονάδες (όχι βερικοκί μεζονέτες), να επισκέπτονται αθλητικούς /πολιτιστικούς πόλους όπως το ΟΑΚΑ, να δουλεύουν σε γραφεία κτιρίων όπως το “Turning Torso” του Καλατράβα στο Malmo της Σουηδίας, να επισκέπτονται εκθέσεις σε μουσεία όπως το ΜΑΧΧΙ στη Ρώμη, να επιβιβάζονται σε τρένα σε σιδηροδρομικούς σταθμούς όπως της Λιέγης στο Βέλγιο (πάλι του Καλατράβα) ή να ακούνε μουσική σε όπερες όπως του Σίδνεϊ ή όπως αυτή που θα σχεδιάσει ο Ρέντσο Πιάνο στο Φάληρο. Σε μια πόλη 4,5 εκατομυρίων κατοίκων με τις λειτουργίες που θέλει και πρέπει να έχει η Αθήνα, οι κλίμακες που θα σας άρεσαν δεν είναι πια δυνατές. Οι “επαρχιώτες” που περιγράψατε το προσπάθησαν και το αποτέλεσμα το βλέπουμε…
ΥΓ: Μιας και δεν έχω ταξιδέψει πολύ, σας θυμίζω (γιατί σίγουρα τους ξέρετε) έλληνες αρχιτέκτονες του Μοντερνισμού που (στις διάφορες εκδοχές του, όπως ο κριτικός τοπικισμός) μάς χάρισε σημαντικά και άρτια κτήρια και διαμορφώσεις τοπίου στην εποχή του. Άρης Κωνσταντινίδης: διάφορα “Ξενία”(Καλαμπάκα, Μύκονος κ.τ.λ.), Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων, Τάκης Ζενέτος: σχολείο στον Αγ. Δημήτριο, Νίκος Βαλσαμάκης: πολυκατοικία στη Βασιλίσσης Σοφίας, Προκόπης Βασιλειάδης, Εμμανουήλ Βουρέκας, Περικλής Σακελλάριος: Ακτή Αστέρα Γλυφάδας και Μεγάλη Ακτή Βουλιαγμένης, Ι. Δεσποτόπουλος κ.ά.
Σ’ αυτή τη χώρα πάσχουμε από ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΑΛΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΓΕΝΙΚΩΣ, όχι από την πολλή μοντέρνα ή τη λίγη νεοκλασική αρχιτεκτονική.
Κύριε Γιάννη φυσικά και γνωρίζω αυτούς που προαναφέρατε και δεν κατηγορώ το μοντέρνο. Μάλιστα με χαροποίησε ιδιαίτερα το γεγονός επισκευής της μπλε πολυκατοικίας στο κέντρο…
Αναφέρατε την αρχιτεκτονική “ποικιλία”, επιτρέψτε μου τον όρο, πόλεων του εξωτερικού. Σαφώς και υπάρχει. Σε μια πόλη, οποιαδήποτε πόλη, υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί ρυθμοί καθώς η εξέλιξη και το πέρας του χρόνου φέρνουν και κάποιες αλλαγές. Σε όσες πόλεις έχω πάει το έχω δει και δεν μπορώ να το αρνηθώ!
Αυτό όμως που ενοχλεί είναι ότι στην δική μας περίπτωση το 80% του ιστορικού κέντρου, και εν γένει της Αθήνας έχει “καταληφθεί” από πολυκατοικίες και “μοντέρνα” κτίσματα προϊόντα της αντιπαροχής. Πως λοιπόν μπορώ να συγκρίνω μια πόλη του εξωτερικού που έχει διατηρήσει το ιστορικό της πρόσωπο με μια Αθήνα που το έχει χάσει; Πως μπορώ να δεχτώ την περαιτέρω αλλοίωση της Αθήνας; Στην περίπτωση μας λοιπόν πρέπει να αγωνιστούμε για το παλαιό, το ιστορικό το κλασικό.
Η Πράγα, η Βιέννη, η Λισσαβόνα δεν έχουν πρόβλημα να “ενσωματώσουν” στον αστικό τους ιστό και το μοντέρνο γιατί πολύ απλά έχουν και το παλαιό το παραδοσιακό τους πρόσωπο. Δεν πήγε κανείς να χτίσει ουρανοξύστη πάνω σε νεοκλασικό, ούτε δίπλα στα νεοκλασικά έκτισαν μεταλοκατασκευές με τόξα. Αυτά έγιναν μακριά από το ιστορικό κέντρο σε νέες περιοχές. Αν πάτε, μπορεί και να το έχετε δει, στον Κεραμεικό, δίπλα στα παλαιά σπιτάκια χτίζουν πενταόροφες οικοδομές επενδυμένες με γυαλί ή με ανελκυστήρες εξωτερικούς επίσης με γυαλί! Μην μου πείτε τώρα ότι αυτό είναι φυσιολογικό και εξέλιξη. Δεν νομίζω να το πιστεύετε αυτό! Δεν είδα στην Alfama στην Λισσαβόνα να γκρέμισαν κάποιο ιστορικό κτίσμα για να φτιάξουν κάτι γυάλινο.
Για αυτόν τον λόγο ήμουν πολύ απόλυτος, και είμαι στα θέματα αυτά. Ας ήταν το κέντρο της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης αλλά και τον άλλων μεγάλων πόλεων διατηρημένο, και εκτός κέντρου μπορούσαμε κάλλιστα και για λόγους άλλων χρήσεων να κάναμε μοντέρνα κτίσματα. Ας φροντίσουμε να σώσουμε όλα τα νεοκλασικά από την κατάρρευση. Είναι το πρόσωπο μας…
Κύριε Αλέξη,
χαίρομαι ιδιαίτερα για το παραπάνω σχόλιό σας, με το οποίο σχεδόν εξ’ ολοκλήρου συμφωνώ, μιας και συμπληρώνει την αρχική σας τοποθέτηση, εμφανώς συναισθηματικά φορτισμένη και όχι ολοκληρωμένη, η οποία σας αδικούσε. Θα επιμείνω ωστόσο στην εξής απόχρωση: πρέπει να αγωνιστούμε για την προστασία ΟΛΗΣ της αρχιτεκτονικής, ΟΛΩΝ των ιστορικών περιόδων. Στο ιστορικό κέντρο κάθε πόλης τα νεοκλασικά, το αρ νουβό, ο εκλεκτισμός κ.τ.λ. τα οποία απειλούνται από την εγκατάλειψη και την κατάρρευση. Κάθε ιστορικό κτίριο πρέπει να προστατευτεί και ο δημόσιος χώρος που το περιβάλλει να αναδειχτεί. Στην περιφέρεια όμως, και σε όλα τα αστικά κενά που δεν θα αποδίδονται ως πράσινο, ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. Προγράμματα μουσείων, σταθμών μέσων σταθερής τροχιάς, αστικού εξοπλισμού, δημόσιων κτιρίων, πάρκων, σχολείων και κοινωνικών κέντρων σχεδιασμένων, επιτέλους, από αρχιτέκτονες. ΚΑΙ αυτές οι περιοχές είναι “το πρόσωπο” των πόλεών μας, εκεί ζουν και ανασαίνουν καθημερινά εκατομμύρια άνθρωποι που η ποιότητα ζωής τους υποβαθμίζεται όσο έρχονται αντιμέτωποι με την αδιάφορη, μη νοηματοδοτούμενη εξέλιξη του χώρου, ερήμην των χρηστών του.
Δυστυχώς, όμως, αυτές οι πόλεις μάς έμειναν πια. Τα νεοκλασικά που γκρεμίστηκαν εξαιτίας της αντιπαροχής και των αδηφάγων εργολάβων (χωρίς καμία απολύτως ευθύνη των “επώνυμων” μοντερνιστών αρχιτεκτόνων που τα έργα τους προσθέτουν στο κέντρο της Αθήνας, δεν αφαιρούν) δεν μπορούμε, δυστυχώς, να τα φέρουμε πίσω. Μπορούμε μόνο να σώσουμε, όπως πολύ σωστά είπατε, ΟΛΑ οσα δεν έχουν ακόμα ανακαινιστεί και, από δω κι εμπρός, να διασώζουμε πάντα ό,τι πρέπει να δισώζεται. Και, εννοείται, είναι η ίδια πανούκλα που μόλις μυρίστηκε την ευκαιρία κάνει ακριβώς το ίδιο και στον Κεραμεικό, απόδειξη για το ότι τίποτα δεν μας δίδαξε το παρελθόν. Δεν μπορεί όμως το γεγονός αυτό να αποτελεί δικαιολογία για τη μη κατασκευή σύγχρονων αρχιτεκτονικών τοποσήμων στην περιφέρεια και τα αστικά κενά. Επειδή δηλαδή οι άλλες πόλεις έσωσαν τα ιστορικά τους κέντρα και μπορούν να “ενσωματώσουν” το μοντέρνο τους πρόσωπο στον υπάρχοντα αστικό ιστό, σημαίνει πως η Αθήνα, που αλίμονο δεν το έκανε, δεν πρέπει να χτίσει τίποτα σύγχρονο και ποιοτικό από εδώ κι εμπρός; Αυτή κινδυνεύει να μετατραπεί στην ίδια νοοτροπία αρνητισμού που αντιμετωπίζουμε καθημερινά.
Γι’ αυτό ακριβώς δεν καταλαβαίνω τη στάση σας απέναντι στο ΟΑΚΑ για το οποίο μίλησα εκτενώς παραπάνω. Τίποτα το ιστορικό δεν γκρεμίστηκε εκεί, κανένα νεοκλασικό ή άλλο σημαντικό κτίσμα. Τι αλλοιώθηκε εκεί; Ποια φυσιογνωμία; Ποιος αθηναϊκός χαρακτήρας; Η τοποθεσία ήταν από τις πολύ καλές για ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό δημιούργημα. Κι όμως, οι ίδιοι γνωστοί δήθεν διανοούμενοι “ειδικοί”, “προσωπικότητες” ή ό,τι άλλο που δεν έχουν χτίσει στη ζωή τους ούτε πέργκολα αναψυκτηρίου, μίλαγαν για “φαραωνικά κατασκευάσματα ξένα προς τις… κλίμακες του αττικού τοπίου” (εννοώντας ως “αττικό τοπίο” προφανώς τη μάζα των πενταόροφων πολυκατοικιών που περιβάλλει το συγκρότημα), για “ξενόφερτες ελίτ-σταρ παγκοσμιοποιημένης δήθεν αρχιτεκτονικής”, για “ανώνυμα” κατασκευάσματα (αυτό πια κι αν είναι για γέλια) και άλλα διάφορα με τα οποία δεν θα σας κουράσω. Ούτε καταλαβαίνω σε ποια περίπτωση αναφέρεστε λέγοντας ότι “δίπλα” σε νεοκλασικά κατασκευάστηκαν μεταλλοκατασκευές με τόξα. Εδώ που τα λέμε διακρίνω στα λεγόμενά σας μια απέχθεια προς τους μεταλλικούς φέροντες οργανισμούς και τα μεταλλικά στέγαστρα γενικά, αλλά αυτό είναι δικό σας θέμα και προσωπική σας αισθητική προτίμηση και δεν έχει να κάνει με αυτό που συζητάμε. Ίσα ίσα τέτοιες δηλώσεις συντηρούν “αστικούς μύθους” τελείως αστήρικτους που αυξάνουν την αδικαιολόγητη δυσπιστία και απέχθεια των περισσότερων για την σύγχρονη αρχιτεκτονική.
Κι αυτό είναι το νόημα. Κάποιοι έχουν βαλθεί, με το θεωρητικό λόγο αλλά και τις πράξεις τους, να μας καταδικάσουν στη μιζέρια, στην ομφαλοσκόπηση, στη μοιρολατρεία. Όσο δεν ξεκαθαρίζει το τοπίο (ΤΙ μπορεί κανείς να χτίσει και ΠΟΥ, τι θα είναι πράσινο κ.τ.λ.) κι όσο οι διάφοροι αρνητιστές αλωνίζουν, τόσο για να κάνουν τη δουλειά τους οι αρχιτέκτονες που οραματίζονται σε κάθε περίοδο το καινούριο και το καλύτερο, θα το κάνουν με λάθη και θα την πληρώνουν ίσως και κάποια ιστορικά κτήρια που δεν φταίνε σε τίποτα. Και τόσο το μόνο που θα χτίζεται θα είναι πολυκατοικίες και μεζονέτες σε άσχετους χώρους (όπως ο Κεραμεικός) και σε παρθένες περιοχές και καμένες πλαγιές βουνών – ακριβώς επειδή κατά περίεργο τρόπο αυτόν τον κτηριακό τύπο (την πολυκατοικία) όλοι τον έχουν συνηθίσει και λίγο ως πολύ τον αποδέχονται, δεν “ξεχωρίζει”. ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ άλλο όμως, η μεγάλη κλίμακα, το ύψος, το φιλόδοξο ή μορφοπλαστικά πρωτότυπο κτηριακό πρόγραμμα, ακριβώς επειδή “ξεχωρίζει”, προκαλεί λυσσαλέες αντιδράσεις κι ας είναι αισθητικά αρτιότερο και μερικές φορές περιβαλλοντικά καλύτερο. Υπάρχει, ελπίζω να συμφωνείτε, μια απαράδεκτη αντίφαση σε αυτό.
Άρα λοιπόν: ΣΩΣΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ και ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ λειτουργιών, υψών και αρχιτεκτονικού ύφους για κάθε περιοχή. Δεν γίνεται η δικαιολογία της προστασίας ενός ακαθόριστου, ασαφούς πράγματος ή “παράδοσης” που πρέπει να διαφυλαχτεί – και που οι περισσότεροι “διαμαρτυρόμενοι” δεν γνωρίζουν καν τι είναι – να μας καταδικάζει στην απώλεια της εκπληκτικής προστιθέμενης αξίας, υλικής και μη, που έχει προσφέρει σε όλες τις προοδευμένες χώρες η ποιοτική σύγχρονη αρχιτεκτονική. Δείτε τα σχέδια της ομάδας “Αναμόρφωσις” για το χώρο του “Ελληνικού Κόσμου” στο Ίδρυμα Μείζωνος Ελληνισμού πίσω από την Πειραιώς ή τα σχέδια που προτάθηκαν για το νέο διεθνή εκθεσιακό χώρο του Καϊρου στην Αίγυπτο. Οι μισές χώρες του κόσμου θα σκότωναν για να χτίσουν στο έδαφός τους κάτι τέτοιο. Δείτε και το πρόσφατο παράδειγμα του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης που όσο κατασκευαζόταν σχολιάστηκε με απίστευτο τρόπο από τους γνωστούς “επαϊοντες” και τους λεξίλαγνους, βερμπαλιστικούς και ψευτο-δραματικούς αφορισμούς τους. Το μουσείο άνοιξε, έχει κυριολεκτικά ΒΟΥΛΙΑΞΕΙ από τον κόσμο, αποτελεί ένα ποιοτικότατο, γνήσια τεκτονικό οικοδόμημα, στιβαρό και ελαφρύ ταυτόχρονα, φωτεινό, λειτουργικό, με απόλυτο σεβασμό στην ανασκαφή κάτω από αυτό, που ΑΔΙΑΦΟΡΩ αν δεν συνδιαλέγεται με τη μετριότητα που αντιπροσωπεύουν οι γύρω του πολυκατοικίες. Θα μπορούσε να ήταν καλύτερο; Ίσως. Αλλά σίγουρα αποτελεί το σημαντικότερο δημόσιο κτίσμα στην Ελλάδα εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Αν είχαν οι “επαϊοντες” κάτι καλύτερο να προτείνουν ας το πρότειναν. Ποτέ δεν το κάνουν όμως και φυσικά δεν το έκαναν ούτε και τώρα. Και φυσικά, μπροστά στο γελοίο των επιχειρημάτων τους, μετά την επιτυχία του μουσείου εξαφανίστηκαν στις φωλιές τους.
Καταλαβαίνετε γιατί πρέπει να υποστηρίξουμε τη σύγχρονη αρχιτεκτονική; Γιατί κάθε άποψη ενός σκεπτόμενου ανθρώπου όπως εσείς μετράει; ΓΙΑ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΚΑΤΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ. Όπως έγραψα και πιο πάνω:
Σ’ αυτή τη χώρα πάσχουμε από ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΑΛΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΓΕΝΙΚΩΣ, όχι από την πολλή μοντέρνα ή τη λίγη νεοκλασική αρχιτεκτονική.
Συμπληρώνω λέγοντας ότι οι αρχιτέκτονες, η αρχιτεκτονική και οι αξία τους υποτιμώνται από τους περισσότερους Έλληνες, απαξιώνονται. Επειδή δεν χρειάζεται αρχιτέκτονας για να χτίσει κανείς το σπίτι του και βλέποντας τις άσχημες πόλεις στις οποίες ζουν, οι περισσότεροι, απληροφόρητοι κι αδιάφοροι, κοιτούν με μισό μάτι οποιονδήποτε χτίζει ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ. Δεν ενδιαφέρει λοιπόν κανένα η ποιότητα των κτηρίων κι οι περισσότεροι αρχιτέκτονες μέσα σε αυτό το περιβάλλον απλά διεκπεραιώνουν τη δουλειά τους σαν αγγαρεία, χωρίς φαντασία. ΚΙ ΑΥΤΟ πρέπει να αλλάξει όταν επιτέλους συνειδητοποιήσουμε την τεράστια αξία και σημασία της αρχιτεκτονικής γενικά, όταν την σεβαστούμε, κι όχι μόνο στα “συμπαθητικά” ή “παραδοσιακά” κτίσματα που συναντάμε.
Αγαπητοί φίλοι Αλέξη και Γιάννη,
Ας μου επιτραπεί και εμένα μια παρέμβαση, καθότι είμαι θερμότατος υποστηρικτής των ψηλών κτιρίων και των εν γένει “εμβληματικών” κατασκευών από γεννησιμιού μου.
Πρώτον, το ανησυχητικό όσον αφορά τους βλοσυρούς καθηγητάδες οι οποίοι από καθέδρας (δε θα ήθελα να ήμουν φοιτητής τους, γιατί πολύ απλά δε θα πέρναγα ΠΟΤΕ τα μαθήματά τους) κατακεραυνώνουν τις “φαραωνικές” διαστάσεις τω οποιονδήποτε κτιρίων, δεν είναι το ότι τις κατακεραυνώνουν αλλά το ότι ΔΕΝ προτείνουν τίποτα καινούριο. Αντε και να συμφωνούσα ίσως ότι κακώς πήγαμε με τη μία στον Καλατράβα διότι ενδεχόμενα θα υπήρχε ένα rising star το οποίο να μας έδειχνε ένα σχέδιο διαφορετικό από τα εν πολλοίς προβλέψιμα (άσχετα αν μου αρέσουν) ψαροκόκκαλα του Κατατράβα, στο οπίο δε δόθηκε (τι περίεργο-στην Ελλάδα!!!) η ευκαιρία να αναδειχτεί.
Το πρόβλημα είναι: γιατί δεν είδαμε προτάσεις από τους διαφωνούντες με τα σχέδια Καλατράβα; Γιατί μόνο πικρόχολη κριτική, άρνηση και χλεύη;
Πάμε παρακάτω:
Το σχέδιο του Καλατράβα για τη Θεσσαλονίκη ας πούμε, σε αντίθεση με το ΟΑΚΑ, ΔΕΝ μου άρεσε όχι διότι ήταν μεγάλο αλλά γιατί ΔΕΝ ταιριάζει σε μια ανοικτή Ευρωπαϊκή πόλη. Αν το δείτε καλά, σε αντίθεση με το σχέδιο του ΟΑΚΑ, ελλείπει παντελώς ο δημόσιος χώρος, από ένα σημείο στο οποίο κατ’ εξοχήν θα έπρεπε να κυριαρχεί ο ανοικτός ορίζοντας.
Κάποιες ψηλές και φουτουριστικές κατασκευές για την Θεσσαλονίκη θα μπορούσαν να γίνουν ίσως στην περιοχών του Λιμανιού και των Λαχανόκηπων, έχουν μάλιστα προταθεί και διάφορα projects για τα συγκεκριμένα σημεία.
Τρίτον, στην Αθήνα έχουμε καεί στο κουρκούτι και τώρα φυσάμε και το γιαούρτι. Και αναφέρομαι φυσικά στα ψηλά κτίρια.
Εν ολίγοις, εκείνα που χτίστηκαν επί δικτατορίας (διότι αυτά ήταν τα μόνα ψηλά στην Αθήνα. Τα περισσότερα ήταν απλά πολυκατοικίες των 15 αντί των 5 ορόφων πλην κάποιων χαρακτηριστικών εξαιρέσεων οι οποίες για τον καιρό τους (και ακόμα και για τώρα, αν τις τραβήξουμε από τα μαλλιά) στέκονται, όπως ο Πύργος Αθηνών, ο Πύργος Ατρίνα στο μαρούσι,. το κτίριο του ΟΤΕ στο Μαρούσι, το συγκρότημα “Διφρος”στο Ψυχικό. Τα μεταγενέστερα γυάλινα κλουβιά των 8 ορόφων δεν λογίζονται για ψηλά (εκτός από τον απληροφόρητο και καθοδηγούμενα τρομαγμένο Αθηναίο) και αποτελούν παραδείγματα προς αποφυγήν εφόσον σε πολλές περιπτώσεις έγιναν η αιτία ιδίως από ορισμένους κατασκευαστές, να κακολογηθούν ολόκληρες τυπολογίες κτιρίων όπως πχ τα κτίρια γραφείων τα οποία βρίσκονται ΚΑΙ αυτά (αλλά -φυσικά όχι μόνον αυτά) στην πρωτοπορία του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού.
Για αυτό δεν φταίει όμως ούτε ο κτιριακός τύπος, ούτε η χρήση των κτιρίων αλλά οι ανεμπνευστοι Έλληνες αρχιτέκτονες των γυάλινων κυβίσκων κυρίως στην Κηφισίας οι οποίοι αποτελούν με την αντιπάθεια που έχουν εμφυσήσει στην κοινωνία, την κυριώτερη αιτία που ορισμένα πράγματα δεν ε΄χουν τύχει της σωστής αποδοχής στην Ελλάδα.
Όσον αφορά την Αθήνα, αυτή είναι μια πόλη ζωντανή η οποία πρέπει και μπορεί να έχει πολλές προσωπικότητες. Αλλού μπορούμε να έχουμε χαμηλά κτίρια με ανθρώπινες κλίμακες, ιδίως σε μια άλφα ακτίνα γύρω απο την Ακρόπολη. ΔΕΝ γίνεται όμως να μην υπάρχει ΚΑΠΟΥ στην πόλη (εννοώ την ευρύτερη περιφέρεια της Αθήνας) και κάποιο σημείο αναφοράς το οποίο δεν θα έχει ΚΑΙ κάποια ψηλά κτίρια (20-40 ορόφων, παραπάνω μου φαίνεται πως μάλλον δεν χρειαζόμαστε), το οποίο να καταδεικνύει ένα πιο σύγχρονο πρόσωπο της πόλης.
Σας καλώ να συμμετάσχετε σε πλήθος συζητήσεων που λαμβάνουν χώρα σε ορισμένα sites skyscrapercity.com και ιδίως στο Ελληνικό τμήμα ( http://www.skyscrapercity.com/forumdisplay.php?f=494 ). Αν δείτε γύρψ σας, δεν υπάρχει πουθενά μα ΠΟΥΘΕΝΑ δια της βίας επιβολή μιας συγκεκριμένης ιδεολογικής ταυτότητας κτιρίων. Σεβασμός στο παλιό ναι, περιορισμός στα ιστορικά σημεία νια, όχο όμως και πλήρης απαγόρευση. Οι πόλεις είναι ζωντανά, είναι οργανικά όντα στα οποία οι απόλυτοι περιορισμοί δημιουργούν δυσπλασίες όπως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη αυτή την τσιμεντένια χολέρα που κατατρώει τα πάντα και έχουμε καταντήσει να τη θεωρούμε φυσιολογική.
Ε, δεν είναι!!!
ΣΥΜΦΩΝΩ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΛΑΛΙΣΑΝΤΑ!!!! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ, ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΚΑΙ, ΚΥΡΙΩΣ, ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ (ΑΦΟΥ ΑΥΤΟΙ ΚΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ – ΑΣ ΜΗ ΚΡΥΒΟΜΑΣΤΕ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΚΤΥΛΟ ΜΑΣ!!!!) ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΜΑΘΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΟΥΝ ΕΙΝΑΙ ΚΛΟΥΒΙΑ (ΛΕΣ ΚΑΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΟΤΟΠΟΥΛΑ!!!). ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΑΤΟ ΜΟΝΟ ΣΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ, ΑΛΛΑ, ΚΥΡΙΩΣ, ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ, ΟΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΔΕΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΑΝΟΗΤΟΥΣ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥΧΟΥΣ – ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΣΠΙΤΙΩΝ, ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, Ο,ΤΙ ΕΙΔΑΝ ΣΕ ΑΜΕΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ, ΑΣΧΕΤΩΣ ΑΝ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΤΟΥΣ. ΑΝ Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΔΕΝ ΑΠΟΚΤΗΣΕΙ ΠΑΙΔΕΙΑ (ΑΠΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΠΟΥΧΤΙΣΑΜΕ ΠΛΕΟΝ…), ΤΟΤΕ ΔΕ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΚΑΜΙΑ ΑΛΛΑΓΗ. ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ (..ΑΕΡΙΤΖΗΔΕΣ) ΘΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ…